A. Moraru (EBRD): Ποιες μεταρρυθμίσεις «ξεκλειδώνουν» την ισχυρή ανάπτυξη της οικονομίας
Την αξία της επιτάχυνσης των μεταρρυθμίσεων στη δημόσια διοίκηση, στη δικαιοσύνη, στη συνδεσιμότητα και στη βελτίωση των υποδομών τονίζει σε συνέντευξή της στο Liberal η Andreea Moraru, επικεφαλής της EBRD για Ελλάδα και Κύπρο. Η ίδια αναλύει τους τομείς που «σκανάρει» η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης για περαιτέρω επενδύσεις και επισημαίνει πως η ελληνική οικονομία έχει αλλάξει σελίδα. Μάλιστα προαναγγέλλει νέα μεγάλη επένδυση στην παραγωγή υποβρύχιων καλωδίων. Σημειώνει τις σημαντικές επενδύσεις που ήδη έχουν γίνει στη χώρα μας από την EBRD και δηλώνει πως η ΕΚΤ πρέπει να βρίσκεται σε επαγρύπνηση σχετικά με πιθανή αναζωπύρωση του πληθωρισμού. Συνέντευξη στον Νικόλα Ταμπακόπουλο Πόσα χρήματα έχετε επενδύσει στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια; Από το 2015 έχουμε επενδύσει 7,4 δισ. ευρώ σε 108 έργα στους τομείς όπως οι επιχειρήσεις, ο χρηματοπιστωτικός, η ενέργεια και οι υποδομές. Περισσότερο από το ένα τρίτο των συνολικών επενδύσεών μας αφορά τον τομέα των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, στο πλαίσιο της προσπάθειας στήριξης της ανθεκτικότητας του τραπεζικού τομέα της χώρας. Μία από τις πιο πρόσφατες επενδύσεις μας είναι η συμμετοχή, ύψους 15 εκατ. ευρώ, σε ομόλογο που εξέδωσε η IDEAL Holdings συνολικής αξίας 100 εκατ. ευρώ. Συνεργαζόμαστε επίσης με τις ελληνικές αρχές για την υλοποίηση του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας της χώρας, που αποτελεί μέρος του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (RRF), έχοντας επενδύσει περισσότερα από 260 εκατ. ευρώ από το 1 δισ. ευρώ που αναμένουμε να χρηματοδοτήσουμε έως το 2025. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα στο πλαίσιο αυτό και ένα από τα πιο καινοτόμα που έχουμε λάβει ποτέ είναι το δάνειό μας ύψους 88 εκατ. ευρώ προς την ελληνική εταιρεία κατασκευής καλωδίων Fulgor SA, μέλος του ομίλου Viohalco, για τη στήριξη της παραγωγής υποβρύχιων καλωδίων «βαθιάς θάλασσας». Μάλιστα, είμαι στην ευχάριστη θέση να σας πω ότι μέσα στους επόμενους δύο μήνες θα ανακοινώσουμε άλλο ένα σημαντικό έργο στο πλαίσιο αυτό. Σε ποιους τομείς θα κατευθύνετε κεφάλαια στο μέλλον και γιατί; Θα διοχετεύσουμε τις επενδύσεις σε τομείς όπου έχουν περισσότερη ανάγκη από την υποστήριξή μας. Οι επιχειρησιακές και στρατηγικές μας προτεραιότητες βασίζονται στους ακόλουθους τρεις πυλώνες: – ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας με τη διευκόλυνση της επέκτασης του ιδιωτικού τομέα – στήριξη της βιώσιμης ενέργειας και των υποδομών, μεταξύ άλλων μέσω περαιτέρω περιφερειακών συνδέσεων – περαιτέρω ενίσχυση της ανθεκτικότητας του χρηματοπιστωτικού τομέα. Ο τραπεζικός τομέας, τα ακίνητα και ο τομέας της ενέργειας είναι τομείς που, παραδοσιακά ,μας ενδιαφέρουν πολύ στην Ελλάδα και στους οποίους μπορούμε να έχουμε μια πραγματικά σημαντική επίδραση. Όπως και τα προηγούμενα χρόνια, είμαστε επίσης πολύ πρόθυμοι να συνεχίσουμε να υποστηρίζουμε «πράσινα έργα» στη χώρα το 2024. Οι «πράσινες» επενδύσεις βρίσκονται πολύ ψηλά στην ατζέντα μας και σχεδιάζουμε να αφιερώσουμε πάνω από το 50% των επενδύσεών μας σε αυτού του είδους τα έργα. Όπως ανέφερα επίσης προηγουμένως, θα συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε με τις ελληνικές αρχές για να στηρίξουμε την εφαρμογή του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας της χώρας και την επακόλουθη ανάπτυξη της χρηματοδότησης προς την ελληνική οικονομία. Οι τομείς προτεραιότητάς μας βάσει του πλαισίου μας είναι η «πράσινη» μετάβαση, η ψηφιοποίηση, οι εξαγωγές, οι οικονομίες κλίμακας και η καινοτομία, επομένως αυτοί θα καθορίσουν και τις επόμενες επενδύσεις μας. Πώς αξιολογείτε την ελληνική οικονομία; Σε γενικές γραμμές, η οικονομία πηγαίνει αρκετά καλά. Οι περισσότεροι τομείς σημείωσαν ισχυρή ανάκαμψη μετά την κρίση, και παρόλο που οι ρυθμοί ανάπτυξης έχουν επιβραδυνθεί το τελευταίο έτος, παραμένουν πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ. Ο πληθωρισμός βρίσκεται σε χαμηλά μονοψήφια επίπεδα, η ανεργία συνέχισε να μειώνεται και είναι πλέον κάτω από το 10%, ενώ η αύξηση των επενδύσεων και των εξαγωγών υπηρεσιών συμβάλλουν στην ανάπτυξη. Η βελτιωμένη υγεία της οικονομίας αντικατοπτρίζεται στην απόφαση που έλαβαν τους τελευταίους μήνες αρκετοί οίκοι αξιολόγησης να επαναφέρουν την πιστοληπτική ικανότητα της Ελλάδας σε επενδυτική βαθμίδα. Ποια είναι η γνώμη σας σχετικά με το επενδυτικό περιβάλλον στην Ελλάδα και ποιες οι μεταρρυθμίσεις που προτείνετε να γίνουν προκειμένου να αναβαθμιστεί; Το επενδυτικό περιβάλλον έχει βελτιωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια και αυτό βλέπουμε να αντανακλάται στις υψηλές εισροές άμεσων επενδύσεων (ΑΞΕ) μεταξύ 2021 και 2023. Η Ελλάδα προωθεί επίσης την επένδυση κεφαλαίων από το ταμείο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας της ΕΕ (συμπεριλαμβανομένων έργων που συγχρηματοδοτούνται από την EBRD), και η περαιτέρω πρόοδος στον τομέα αυτό θα είναι ζωτικής σημασίας για τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη. Ταυτόχρονα, οι επενδυτές θα ήθελαν να δουν τις μεταρρυθμίσεις να προχωρούν περαιτέρω σε τομείς όπως η συνδεσιμότητα, η βελτίωση της ποιότητας των υποδομών και η επίτευξη σημαντικών μεταρρυθμίσεων διακυβέρνησης στη δημόσια διοίκηση και το νομικό και δικαστικό σύστημα, όπου εξακολουθούν να επικρατούν καθυστερήσεις. Τέλος, πιστεύετε ότι η ΕΚΤ θα πρέπει να μειώσει τα επιτόκια άμεσα ή υπάρχει ακόμα η απειλή του πληθωρισμού; Προτιμάμε να μην σχολιάζουμε την πολιτική των επιτοκίων της ΕΚΤ, αλλά είναι ενθαρρυντικό να βλέπουμε πως ο πληθωρισμός μετριάστηκε το τελευταίο έτος σε όλη την Ευρωζώνη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας. Φυσικά, η ΕΚΤ πρέπει να παραμείνει σε επαγρύπνηση σε περίπτωση περαιτέρω παγκόσμιας αναταραχής πέραν του ελέγχου της. Πηγή: liberal.gr
Ο επαγγελματισμός δεν έχει φύλο!
Είναι γεγονός πως οι γυναίκες που φιλοδοξούν να ανελιχτούν επαγγελματικά και κυρίως στους κλάδους της έρευνας, της τεχνολογίας και της επιστήμης, συχνά βρίσκονται αντιμέτωπες με διάφορα «αόρατα εμπόδια» που περιορίζουν την προαγωγή τους σε ανώτερες θέσεις. Τα εμπόδια αυτά που περιορίζουν την επαγγελματική εξέλιξη των γυναικών, περιγράφονται με τον όρο του φαινομένου της «γυάλινης οροφής». Ο όρος χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1986, σε έκθεση της Wall Street Journal. Περιέγραφε ακριβώς αυτή τη δυσκολία που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στην προσπάθεια τους να ανέβουν στην ιεραρχία. Τα εμπόδια αυτά δεν αφορούν στην έλλειψη προσόντων ή στην ανεπαρκή εκπαίδευση των γυναικών. Τα έμφυλα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις θέλουν ακόμη και σήμερα τις γυναίκες να χαρακτηρίζονται ως το «αδύναμο φύλο». Αποτέλεσμα του φαινομένου της γυάλινης οροφής είναι το μικρό ποσοστό των γυναικών σε διοικητικές θέσεις και σε κλάδους των επιστημών λόγω της στέρησης του δικαιώματος τους στις δυνατότητες που δίνει η αγορά εργασίας. Γιατί ακόμη και σήμερα ορισμένοι υποστηρίζουν τον διαχωρισμό των επαγγελμάτων σε «ανδρικά» και «γυναικεία»; Ο επαγγελματισμός δεν έχει φύλο και η Μαρίκα Λάμπρου, είναι μια από τις Ελληνίδες γυναίκες που αγνόησαν τα στερεότυπα και τις ανισότητες και πέτυχαν στον κλάδο που αγάπησαν και αγαπούν. «Οι γυναίκες ”γκρεμίζουν” στην πράξη τα ανδρικά άβατα» αναφέρει η καταξιωμένη επαγγελματίας σε συνέντευξή της στο Liberal. Συνέντευξη στην Κέλλυ Σαουάχ-Μαραγκουδάκη Βάσει έρευνας της Grant Thornton στην Ελλάδα το ποσοστό των γυναικών που βρίσκονται σε ανώτερες διοικητικές θέσεις κατέγραψε σημαντική άνοδο κατά 9 ποσοστιαίες μονάδες το 2023, στο 37% έναντι 28% το 2022. Πώς πιστεύετε ότι μπορεί να βελτιωθεί περαιτέρω αυτό το ποσοστό; Ναι, μπορεί, μέσα από τρεις απλούς δρόμους: α. Τα διοικητικά συμβούλια και οι διοικητικές ομάδες που αποφασίζουν να μην απορρίπτουν, αλλά να περιλαμβάνουν και γυναίκες στις επιλογές τους. β. Οι γυναίκες να βάζουν υποψηφιότητα, να δηλώνουν παρούσες. γ. Η Πολιτεία να ανεβάσει κι άλλο τον πήχη (το ελάχιστο ποσοστό συμμετοχής γυναικών στα ΔΣ). Αυτό θα δώσει το έναυσμα και για τις λοιπές διοικητικές θέσεις των οργανισμών. Δυστυχώς, πρέπει να ζήσουμε με quotas μέχρι τα πράγματα να ισορροπήσουν – ας το κάνουμε! Τι έχει αλλάξει θετικά στην επιχειρηματικότητα των γυναικών τα τελευταία 20 χρόνια, και τι πρέπει να γίνει ακόμη; Οι γυναίκες, σήμερα, μεγαλώνουν σε πιο ανοιχτές οικογένειες, με λιγότερα στερεότυπα, μορφώνονται καλύτερα, έχουν μητέρες που δεν ήταν/είναι απλά «σύζυγοι-μητέρες-νοικοκυρές», επομένως διεκδικούν περισσότερα για τον εαυτό τους, για το μέλλον τους, έχουν μάθει να σέβονται περισσότερο τις επιθυμίες τους και να παλεύουν για τα όνειρά τους. Αναλαμβάνουν περισσότερα ρίσκα, είναι πιο ανταγωνιστικές, δεν φοβούνται να βγουν μπροστά, να παίξουν το ρόλο του αρχηγού, να αναλάβουν ευθύνες ηγεσίας, να ξεχωρίσουν. Σιγά σιγά «γκρεμίζουν» στην πράξη τα ανδρικά «άβατα». Το σημαντικότερο: βγαίνουν δυναμικά έξω από τα παλαιού τύπου στερεότυπα και διευθετούν τη ζωή τους με τρόπο που δεν περιορίζει τις επαγγελματικές τους φιλοδοξίες στον βωμό του προκατασκευασμένου κοινωνικού και οικογενειακού τους ρόλου. Υπάρχει, όμως, αρκετός χώρος για βελτίωση. Όσο περισσότερα παραδείγματα γυναικών που επιχειρούν έχουμε, τόσο πιο πολλές θα παίρνουν τη δύναμη να το δοκιμάσουν. Αυτά τα περισσότερα παραδείγματα, θα αποδείξουν με κατηγορηματικό τρόπο ότι οι γυναίκες μπορούν να παίρνουν τα ίδια ρίσκα και να κατακτούν τις ίδιες επιτυχίες με τους άντρες και στον επιχειρηματικό στίβο. Ποια είναι κατά τη γνώμη σας τα χαρακτηριστικά ενός πετυχημένου επαγγελματία; Στο δικό μου μυαλό, στο δικό μου σύστημα αξιών, η επιτυχία έχει μόνο μία – «πολυεπίπεδη» αλλά μοναδική – μετάφραση: είμαι τόσο επιτυχημένη / επιτυχημένος όσο έχω βοηθήσει τις εταιρείες τις οποίες υπηρέτησα και τους ανθρώπους με τους οποίους συνεργάστηκα, να αναπτυχθούν, να εξελιχθούν, να βελτιωθούν και να προοδεύσουν. Κάποιες φορές αυτό μετριέται με νούμερα, αλλά τις περισσότερες φορές αποτιμάται σε θετικά σχόλια (μπροστά σου ή πίσω σου) μετά από χρόνια… Γιατί το μακροπρόθεσμο αποτύπωμα είναι πιο σημαντικό από τη φωτογραφία της στιγμής. Τι θα συμβουλεύατε μια νέα γυναίκα που ξεκινά σήμερα την επαγγελματική της καριέρα; Να διερευνήσει τις εναλλακτικές της με ανοιχτούς ορίζοντες, να αποφασίσει με γνώμονα τις επιθυμίες της, να μη φοβηθεί την αποτυχία, να ετοιμαστεί για τα δύσκολα, να βάλει κόπο και πείσμα, και να διεκδικήσει με αυτοπεποίθηση αυτά που της αξίζουν. Και να θυμάται ότι το δίλημμα «either- or» (π.χ. καριέρα ή οικογένεια) είναι ψευδεπίγραφο και κακοπροαίρετο. Μια πλήρης ζωή τα περιλαμβάνει και τα δυο! Ποιο μήνυμα θα στέλνατε στη σημερινή κυβέρνηση σε ό,τι αφορά το θέμα της ισότητας, της καταπολέμησης των διακρίσεων και της προάσπισης των δικαιωμάτων των γυναικών; Αναγνωρίζοντας τα πολλά θετικά βήματα που έχουν γίνει μέχρι σήμερα, αναμένουμε να δούμε ακόμη περισσότερες πρωτοβουλίες στην κατεύθυνση της υποστήριξης του αυτονόητου (ισότητα στις ευκαιρίες και σπάσιμο των οπισθοδρομικών στερεοτύπων). Και βέβαια, αναμένουμε να δούμε και άλλες γυναίκες σε κυβερνητικές θέσεις ευθύνης. Αυτές αποτελούν μια ένδειξη αλλαγής νοοτροπίας στην πράξη. Η 8η Μαρτίου είναι μέρα μνήμης και τιμής στους αγώνες που δόθηκαν για τα δικαιώματα των γυναικών. Σε ποια γυναίκα/γυναίκες θα αφιερώνατε τη μέρα αυτή και γιατί; Θα μπορούσα να απαντήσω: στη μνήμη της γιαγιάς μου που γέννησε 6 παιδιά ενώ εργαζόταν στα κτήματα. Στη μνήμη της μητέρας μου, που παρότι άριστη μαθήτρια της στερήθηκε το δικαίωμα να σπουδάσει για λόγους προσήλωσης σε μια «παράδοση» άνευ λογικής και ουσίας. Στις κόρες μου που καθημερινά με κάνουν περήφανη με τα επιτεύγματα και τις επιλογές τους. Όμως όχι. Οι μεν κόρες μου ξέρουν πόσο τις θαυμάζω και πόσο στήριξα και στηρίζω την αυτόνομη, μαχητική πορεία τους στη ζωή. Η μητέρα μου ήξερε πόσο την αγαπούσα και πόσο σεβόμουν την τεράστια προσπάθειά της και την ανοιχτόμυαλη στάση της απέναντι στις δικές μου επιλογές. Με τη γιαγιά δεν προλάβαμε να ανταλλάξουμε παρά μόνο αγάπη, πολλή αγάπη. Χωρίς ενδοιασμούς, το μυαλό μου, η αγωνία μου, οι ευχές και οι προσπάθειές μου είναι για αυτά τα μωρά, κορίτσια και αγόρια, που γεννιούνται σήμερα και θα γεννηθούν αύριο και μεθαύριο και παραμεθαύριο. Δική μας ευθύνη είναι να φροντίσουμε ώστε οι μελλοντικές γενιές ανδρών και γυναικών να είναι ευτυχισμένες και απαλλαγμένες από μυωπικές, στερεοτυπικές αντιλήψεις. Να ζήσουν ΜΑΖΙ, με σεβασμό και αλληλεγγύη, να έχουν ίδια πρόσβαση σε ευκαιρίες και να συναγωνίζονται με τους ίδιους όρους. Μόνο να κερδίσει έχει ο κόσμος από αυτό! Πηγή: liberal.gr
Αθ. Βαμβακίδης – Bank of America | Οι αγορές υποτιμούν τους κινδύνους που υπάρχουν
Οι τιμές των μετοχών βρίσκονται σε ιστορικά υψηλά σχεδόν παντού. Ως ένα βαθμό τέτοιες υψηλές αποτιμήσεις δικαιολογούνται, ωστόσο ανησυχούμε ότι οι αγορές μπορεί να υποτιμούν τους μελλοντικούς κινδύνους, όπως λέει ο Αθανάσιος Βαμβακίδης από την Bank of America – Merrill Lynch στο Liberal. Και συμπληρώνει πως οι ακραίες αποτιμήσεις υποδηλώνουν εφησυχασμό. «Κάτι θα μπορούσε να σπάσει», λέει χαρακτηριστικά. Το υψηλόβαθμο στέλεχος της αμερικανικής τράπεζας δεν συμμερίζεται πλήρως την ευφορία των αγορών, εξηγώντας ότι αναμένουμε επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας, ο πληθωρισμός επιμένει, τα επιτόκια θα παραμείνουν ψηλά για διάστημα μεγαλύτερο απ’ ότι αναμένουν οι αγορές και το σενάριο νέων ενεργειακών σοκ λόγω των γεωπολιτικών κινδύνων, είναι πάντα υπαρκτό. Το στοιχείο μάλιστα που δείχνει την τρέχουσα κατάσταση των αγορών, είναι, όπως λέει, το γεγονός ότι τόσο ο χρυσός, όσο και το bitcoin, δηλαδή τα πιο ασφαλή αλλά και τα πλέον επικίνδυνα περιουσιακά στοιχεία, βρίσκονται αμφότερα σε υψηλά όλων των εποχών. Για την Ελλάδα, συνεχίζει να πιστεύει ότι οι προοπτικές για τα εγχώρια περιουσιακά στοιχεία είναι πολύ καλές. Εφόσον η παγκόσμια οικονομία και οι αγορές δεν γνωρίσουν κάποια σκληρή προσγείωση, η υπεραπόδοση της ελληνικής οικονομίας θα συνεχίσει να υποστηρίζει το σενάριο των ισχυρών αποτιμήσεων. Συνέντευξη στον Γιώργο Φιντικάκη Τα μεγάλα χρηματιστήρια διεθνώς βρίσκονται κοντά σε ιστορικά υψηλά, τόσο στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, όσο και στην Ιαπωνία. Δικαιολογείται το ράλι και όλη αυτή η ευφορία μόνο από τη «φρενίτιδα» για την Τεχνητή Νοημοσύνη; Πράγματι, οι τιμές των μετοχών βρίσκονται σχεδόν παντού σε ιστορικά υψηλά. Αυτό συμβαίνει και με άλλα assets, όπως οι μειωμένες αποδόσεις στα εταιρικά ομόλογα. Ως ένα βαθμό, τέτοιες υψηλές αποτιμήσεις δικαιολογούνται. Η παγκόσμια οικονομία τα πηγαίνει σχετικά καλά, παρ’ ότι διανύουμε την πιο επιθετική περίοδο νομισματικής πολιτικής που έχουμε βιώσει από τις αρχές της δεκαετίας του 1980. Η ανάπτυξη μας έχει εκπλήξει θετικά, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, ενώ ο πληθωρισμός υποχωρεί. Οι επενδυτές ανησυχούσαν ότι η πορεία αύξησης των επιτοκίων που ξεκίνησε προ διετίας από τις κεντρικές τράπεζες, θα οδηγούσε σε ύφεση ή θα εμφανίζονταν κίνδυνοι που θα ανέτρεπαν τα δεδομένα, αλλά μέχρι στιγμής το αποτέλεσμα είναι σχετικά διαχειρίσιμο. Από την πλευρά τους, οι αγορές αναμένουν ότι οι κεντρικές τράπεζες θα αρχίσουν φέτος να μειώνουν τα επιτόκια, κίνηση που ασφαλώς επηρεάζει θετικά τα risk assets. Την ίδια στιγμή η ρευστότητα παραμένει ισχυρή, η δημοσιονομική πολιτική συνεχίζει να είναι χαλαρή, ειδικά στις ΗΠΑ, ενώ ο τομέας των υπηρεσιών επιμένει να επιτυγχάνει αποδόσεις, πάνω από τις προσδοκίες. Παρ’ όλα αυτά, η ανησυχία μας είναι ότι οι αγορές μπορεί να υποτιμούν τους μελλοντικούς κινδύνους. Αν και θα λέγαμε ότι «μέχρι στιγμής είναι όλα καλά», η δουλειά των αγορών από τη φύση τους είναι να προεξοφλούν το μέλλον. Οι ακραίες λοιπόν αποτιμήσεις των assets, αν μη τι άλλο, υποδηλώνουν εφησυχασμό. Κι αυτό καθώς εξακολουθούμε να αναμένουμε μια επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας, καθώς και ότι ο πληθωρισμός θα συνεχίσει να επιμένει λόγω της «σφιχτής» αγοράς εργασίας, ενισχύοντας κατ’ επέκταση το σενάριο τα επιτόκια να παραμείνουν ψηλά για διάστημα μεγαλύτερο από αυτό που αναμένουν οι αγορές. Επίσης, πλησιάζει η στιγμή λήξης αρκετών εταιρικών δανείων και η αυστηροποίηση της νομισματικής πολιτικής, που έχει προηγηθεί όλο το προηγούμενο διάστημα, είναι βέβαιο ότι θα αρχίσει να επηρεάζει ακόμη περισσότερο την πραγματική οικονομία. Κάτι δηλαδή θα μπορούσε να «σπάσει». Και ας μην ξεχνάμε τους γεωπολιτικούς κινδύνους που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε νέα σοκ στις τιμές της ενέργειας. Μήπως μεγάλο μέρος του ράλι οφείλεται στο φόβο των επενδυτών ότι θα χάσουν την άνοδο, στο λεγόμενο Fear οf Missing Out (FOMO); Και πόσο προσεκτικοί πρέπει να είναι οι επενδυτές σε αυτή τη φάση; Σε αυτό το στάδιο θα συνιστούσαμε προσοχή. Η αγορά έχει ήδη προεξοφλήσει τη μείωση των επιτοκίων από τις κεντρικές τράπεζες γύρω στον Ιούνιο, αλλά αυτό δεν είναι δεδομένο, ειδικά στην περίπτωση της Fed. Εκεί εξαρτάται από τα στοιχεία. Επίσης, ακόμα κι αν οι κεντρικές τράπεζες αρχίσουν να μειώνουν τα επιτόκια τον Ιούνιο, για όσο καιρό θα παρεμένει ο πληθωρισμός πάνω από τον στόχο τους και η ανεργία τόσο χαμηλή, δεν θα μπορούν να τα μειώσουν αρκετά. Στην αβεβαιότητα έρχεται να προστεθεί και ο παράγοντας των αμερικανικών εκλογών, με αμφότερους τους αντιπάλους να υποστηρίζουν πληθωριστικές δημοσιονομικές πολιτικές, γεγονός που θα δυσχεράνει το έργο της Fed. Οι αγορές σήμερα έχουν προεξοφλήσει το καλύτερο σενάριο, αλλά υποτιμούν τους κινδύνους. Βλέπουμε επίσης ένα δεύτερο κύμα «μανίας», παρόμοιο με εκείνο του 2021, για τα crypto, με μεγάλη αύξηση των εισροών. Με δεδομένο ότι πρόκειται για ένα high risk asset, υπάρχει κάτι που να σας ανησυχεί; ‘Η οι αγορές έχουν ωριμάσει, όπως δείχνει και η έγκριση της SEC για τα πρώτα spot bitcoin ETF; Δεν θα πήγαινα τόσο μακριά, αλλά προφανώς εάν οι αγορές διορθώσουν, τα πρώτα που θα υποφέρουν θα είναι τα πιο ριψοκίνδυνα και κερδοσκοπικά περιουσιακά στοιχεία. Είναι πάντως πολύ ενδιαφέρον ότι σε αυτή τη φάση των αγορών, τόσο ο χρυσός, όσο και το bitcoin, δηλαδή τα πιο ασφαλή αλλά και τα πλέον επικίνδυνα περιουσιακά στοιχεία, βρίσκονται σε υψηλά όλων των εποχών. Αυτό θα μπορούσε να υποδηλώνει ότι οι αγορές θεωρούν πως οι κεντρικές τράπεζες μπορεί και να εγκαταλείψουν τον στόχο τους για τον πληθωρισμό εάν δουν τις οικονομίες να αποδυναμώνονται κι άλλο, προκειμένου να αποτρέψουν μια προσγείωση πριν καν αυτή ξεκινήσει και καθιστώντας ελκυστικές τις εναλλακτικές λύσεις στα κύρια νομίσματα. Η Ευρώπη ωστόσο βρίσκεται ήδη σε ήπια ύφεση, και παρ’ ότι οι ΗΠΑ δείχνουν ανθεκτικότητα, είναι σαφές ότι η παγκόσμια οικονομία επιβραδύνει αισθητά. Τι εκτιμάτε ότι θα δούμε τους επόμενους μήνες; Η ευρωπαϊκή οικονομία έπειτα από την ανάκαμψη που κατέγραψε μετά την πανδημία, παραμένει αδύναμη, αλλά τουλάχιστον δεν εξασθενεί περαιτέρω. Για το 2024 εκτιμάμε ότι η ανάπτυξη της Ευρωζώνης θα παραμείνει αδύναμη, γύρω στο 0,5%, όπως και πέρυσι, και ότι από το 2025 θα αυξηθεί σε περίπου 1%. Οι ΗΠΑ αναπτύσσονται με πολύ ταχύτερους ρυθμούς, που με βάση τις εκτιμήσεις μας θα είναι περίπου 2,5% φέτος, όπως και πέρυσι, υποχωρώντας από το 2025 σε κάτω από 2%. Η Κίνα, επίσης πολύ σημαντική για την παγκόσμια οικονομία, πιθανότατα θα συνεχίσει σε μια αδύναμη αναπτυξιακή πορεία, κάτω από τα επίπεδα του 5%. Εν κατακλείδι, οι μεν ΗΠΑ φαίνεται να πηγαίνουν καλά, όχι όμως
Άρης Αποστόλου (ΕΚΑΠΥ): Σε εξέλιξη το σχέδιο για τις προμήθειες του ΕΣΥ – Τα επόμενα βήματα και το κέρδος
Της Έφης Τσιβίκα Η μεταρρύθμιση της Εθνικής Κεντρικής Αρχής Προμηθειών Υγείας (ΕΚΑΠΥ) αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες μεταρρυθμίσεις στο χώρο της υγείας, με τις προσδοκίες να είναι εξίσου μεγάλες, τόσο από την πλευρά της Πολιτείας όσο και από την πλευρά της αγοράς. Οι αλλαγές, οι οποίες αφορούν στη σύνθεσή της, τη λειτουργία της και τις αρμοδιότητές της, βρίσκονται σε εξέλιξη και αποτελούν τη βάση για ένα φιλόδοξο σχέδιο που, με την πλήρη υλοποίησή του, αναμένεται να αλλάξει τα δεδομένα στις προμήθειες του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ), βάζοντας «τελεία» σε χρόνιες παθογένειες και κακώς κείμενα. Κεντρικός πυλώνας του εγχειρήματος είναι η θέσπιση της ΕΚΑΠΥ ως κεντρικού αγοραστή για όλα τα νοσοκομεία της χώρας. Στο πλαίσιο αυτό, αναπτύσσονται και τίθενται σε λειτουργία, τμηματικά, οι αναγκαίες εφαρμογές, αφού πρώτα περάσουν τα απαραίτητα “crash tests”, προκειμένου να μην διακυβευτεί ο εφοδιασμός των νοσοκομείων. Παράλληλα, αντιμετωπίζονται οι «παιδικές ασθένειες» που κάθε νέος μηχανισμός εμφανίζει, με τελικό στόχο να αναπτυχθεί ένα πολυδιάστατο σύστημα, που θα απλοποιήσει τις διαδικασίες, θα δώσει τη δυνατότητα ελέγχου των προμηθειών και θα συμβάλει στην αποδοτικότερη διαχείριση του προϋπολογισμού για φάρμακα και αναλώσιμα /υλικά. Σε συνέντευξη που παραχώρησε στο Insider, ο πρόεδρος της ΕΚΑΠΥ, Άρης Ν. Αποστόλου, «ξεδιπλώνει» το σχέδιο για τη μεταρρύθμιση που υλοποιείται, προσδιορίζει το σημείο στο οποίο βρίσκεται σήμερα και αναφέρεται στο «κέρδος» από τις αλλαγές, που αναμένεται να μεγιστοποιηθεί με την ολοκλήρωσή της. – Κύριε Αποστόλου, τα τελευταία δύο χρόνια έχουν γίνει σημαντικές αλλαγές στη λειτουργία της ΕΚΑΠΥ. Ποιες είναι αυτές και ποια είναι η «ταυτότητα» της Αρχής σήμερα; – Από το Δεκέμβριο του 2021, η ΕΚΑΠΥ μετασχηματίστηκε, σε Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΠΙΔ) ενώ παράλληλα, σύμφωνα με το νομικό πλαίσιο περί προμηθειών (Ν. 4412/16), αποτελεί μία από τις τρεις Εθνικές Κεντρικές Αρχές Αγορών (ΕΚΑΑ), μαζί με τη Γενική Γραμματεία Εμπορίου και τη Γενική Γραμματεία Υποδομών. Από εκεί και πέρα, το βασικό στοιχείο της μεταστροφής είναι ότι, εφόσον αναγνωρίστηκε η χρησιμότητα αυτού του οργανισμού, υπήρξε η πολιτική βούληση για την ανάπτυξή του. Για παράδειγμα, το 2020 είχε μείνει με 8 υπαλλήλους, αλλά το 2021 συμμετείχε στο πρόγραμμα για το επικουρικό προσωπικό του Υπ. Υγείας και ενισχύθηκε με 30 επικουρικούς υπαλλήλους, ενώ σιγά σιγά έγινε προσπάθεια να μετατραπεί σε υπηρεσία με αρμοδιότητες και Οργανισμό. Όταν ανέλαβε η νέα διοίκηση τον Απρίλιο του 2022, έγιναν άλλες 20 αποσπάσεις έμπειρων στελεχών από το χώρο της υγείας, ενώ πριν από έναν μήνα ολοκληρώθηκε και μία προκήρυξη για προσλήψεις προσωπικού με κριτήρια ΑΣΕΠ. Ωστόσο, δε μείναμε στην απλή μοριοδότηση. Οι υποψήφιοι πέρασαν από συνέντευξη και αξιολόγηση επί της ουσίας. Ως αποτέλεσμα, από τα 30 άτομα που ενσωματώθηκαν στην ΕΚΑΠΥ, τα 27 κατέχουν μεταπτυχιακό τίτλο και σημαντική προϋπηρεσία. Σήμερα η Αρχή απασχολεί περί τα 80 άτομα. – Εδώ και περίπου έναν χρόνο «τρέχει» η κεντρική προμήθεια φαρμάκων για όλα τα νοσοκομεία της χώρας μέσω της ΕΚΑΠΥ. Ποιο είναι το «κέρδος» από αυτή τη διαδικασία; – Με το Ν.5015/23, η ΕΚΑΠΥ ανέλαβε τις διαδικασίες προμήθειας φαρμάκων, που διενεργούνται κατόπιν διαγωνισμών που υλοποιεί η ΕΚΑΠΥ και συμφωνιών που συνάπτει η Επιτροπή Διαπραγμάτευσης Τιμών Φαρμάκων, και αφορούν κλειστούς ή ανοιχτούς προϋπολογισμούς, για τον εφοδιασμό των νοσοκομείων του Εθνικού Συστήματος Υγείας και του Γενικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης «Παπαγεωργίου». Σε ό,τι αφορά τις διαγωνιστικές διαδικασίες, η ΕΚΑΠΥ τρέχει κεντρικούς διαγωνισμούς, οι οποίοι λειτουργούν για το σύνολο των αναγκών των Νοσοκομείων της χώρας, ενώ οι εκτελεστικές συνάπτονται από την ΕΚΑΠΥ, αφαιρώντας ένα σημαντικό γραφειοκρατικό βάρος από τα Νοσοκομεία. Ουσιαστικά αντί να γίνονται οι συμβάσεις ανά νοσοκομείο (127 διαφορετικές ανά δραστική) γίνεται από εμάς κεντρικά μόνο μια σύμβαση και παρακολουθούμε την εξέλιξη της μέσω ψηφιακής εφαρμογής. Αντιλαμβάνεστε το κέρδος σε χρόνο και την τεράστια μείωση της γραφειοκρατείας. Οι συμβάσεις αυτές έχουν διάρκεια δύο έτη, ενώ παράλληλα ετοιμάζουμε τους επομένους διαγωνισμούς ώστε να μην υπάρχουν κενά μεταξύ των συμβάσεων. Μέσα από αυτή τη διαδικασία έχουμε αναπτύξει ένα σύστημα κεντρικής παραγγελιοληψίας μέσω μίας σύγχρονης ψηφιακής πλατφόρμας, προκειμένου να επιτευχθούν δύο στόχοι: 1. Να παρακολουθείται ο κανόνας 50-30-20: Στο διαγωνισμό φαρμάκου ανάδοχοι είναι οι τρεις πρώτοι μειοδότες. Αυτός με την καλύτερη οικονομική προσφορά θα πάρει 50% της ποσότητας, ο αμέσως επόμενος 30% και ο αμέσως επόμενος 20%. Μέσω της πλατφόρμας ρυθμίζεται αυτόματα η ποσόστωση, ούτως ώστε να κατοχυρώνονται και οι προμηθευτές αλλά και για να διασφαλίζουμε την επάρκεια ή να μπορούμε να αντιμετωπίζουμε πιθανές ελλείψεις. 2. Να παρακολουθείται η εκτέλεση των συμβάσεων και να επανα-προκηρύσσουμε διαγωνισμούς στον κατάλληλο χρόνο. Επιπρόσθετα, στα σκευάσματα που έχει πετύχει συμφωνία η Επιτροπή Διαπραγμάτευσης και για τα οποία υπάρχει εμπιστευτικότητα στους όρους και στις τιμές, η ΕΚΑΠΥ λειτουργεί καθοριστικά, εφαρμόζοντας κεντρικά τις εμπιστευτικές εκπτώσεις και λαμβάνοντας τα σχετικά πιστωτικά τιμολόγια, ανά μήνα. Τα νοσοκομεία, παράλληλα, δεν γνωρίζουν τις σχετικές εκπτώσεις, απλά παραγγέλνουν με βάση τις ανάγκες τους. Για να είμαστε σίγουροι, ως κράτος, ότι παίρνουμε αυτό που μας αναλογεί, κεντρικοποιήσαμε και ψηφιοποιήσαμε και αυτήν την διαδικασία. Το επόμενο βήμα είναι να κεντρικοποιηθεί η προμήθεια για το σύνολο των νοσοκομειακών φαρμάκων, προκειμένου να υπάρχει μία πλήρης εικόνα και είναι ευκολότερες όλες οι διαδικασίες που απορρέουν από αυτό (πχ υπολογισμός rebate, clawback κλπ). Η σχετική νομοθέτηση περιλαμβάνεται στο νομοσχέδιο που θα ψηφιστεί τις επόμενες ημέρες. – Στις νέες αρμοδιότητες της ΕΚΑΠΥ εντάσσεται και ο υπολογισμός και η έκδοση του clawback για το νοσοκομειακό φάρμακο. Πότε αναμένεται να εφαρμοστεί αυτή η αλλαγή; – Αυτή τη στιγμή εμείς μπορούμε να υποστηρίξουμε τη διαδικασία για τα φάρμακα που έχουμε διακινήσει, να βγάλουμε δηλαδή ένα μερικό αποτέλεσμα, το οποίο θα πρέπει να “κουμπώσει” με τα στοιχεία των Νοσοκομείων, και ειδικότερα για το έτος 2023 πρόκειται για το περίπου 20% της συνολικής δαπάνης. Αυτό που περιμένουμε είναι μία νομοθέτηση – τροποποίηση που θα μάς δίνει τη δυνατότητα να υπολογίσουμε το clawback στο σύνολο του, μέσω της ψηφιακής μας εφαρμογής. Μόλις νομοθετηθεί η διαδικασία θα χρειαστούμε ένα τρίμηνο για την παραμετροποίηση της πλατφόρμας, τη συλλογή των στοιχείων, την επιβεβαίωση τους και, στη συνέχεια, για τον υπολογισμό και τον καταλογισμό του clawback για κάθε εξάμηνο. – Ο σχεδιασμός του νέου συστήματος προβλέπει μείωση του χρόνου εξόφλησης των προμηθευτών των νοσοκομείων σε 90 μέρες από 10-12 μήνες. Έχει γίνει κάποια πρόοδος σε αυτήν την κατεύθυνση; – Ήδη οι εξοφλήσεις
Z. Ζούπης: Η κινούμενη άμμος της αντιπολίτευσης και οι πιθανές ανατροπές
Η δημοσκοπική εικόνα της αντιπολίτευσης αποτυπώνει όχι μόνο τις πολύ μικρές διάφορες ανάμεσα στο 2ο και το 5ο κόμμα, που δημιουργούν έδαφος για ανατροπές, αλλά και τις μετακινήσεις από τα Αριστερά προς τα Δεξιά. Την κινούμενη αυτή άμμο περιγράφει στο Liberal ο διευθυντής ερευνών της Opinion Poll, Ζ. Ζούπης, μιλώντας για διαφορές μεταξύ των κομμάτων αυτών στα όρια του στατιστικού λάθους, λίγο πάνω από το 3%, για ένα ΠΑΣΟΚ που παρά τη μεγάλη του συσπείρωση, αδυνατεί να εισπράξει από τις δεξαμενές των άλλων, για την απειλή που δέχεται από το ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και για τη δυναμική της Ελληνικής Λύσης. Στην περίπτωση της Ελληνικής Λύσης, δεν αποκλείει να τη δούμε να πλασάρεται ακόμη πιο ψηλά, αν συνεχίσει να εισπράττει όχι μόνο από ΝΔ, αλλά και από το ΠΑΣΟΚ και από τον ΣΥΡΙΖΑ, γεγονός στο οποίο παίζει ρόλο, όπως λέει και ο μόνιμα καταγγελτικός λόγος των κομμάτων της Αριστεράς. Δηλαδή, η ομογενοποίηση του πολιτικού μας συστήματος, το γεγονός ότι οκτώ κόμματα στη Βουλή, είτε ανήκουν στην Αριστερά, είτε στη Δεξιά, βρίσκονται απέναντι σε μεταρρυθμίσεις και καταψηφίζουν τα νομοσχέδια συχνά με την ίδια επιχειρηματολογία. Το γεγονός αυτό θολώνει το μήνυμα για κάποια ακροατήρια, βλάπτει πρωτίστως τα κόμματα της Κεντροαριστεράς και διευκολύνει τις μετακινήσεις προς τα Δεξιά. Συνέντευξη στον Γιώργο Φιντικάκη Στην τελευταία πανελλαδική δημοσκόπηση της Opinion Poll, η απόσταση πλέον ανάμεσα στο δεύτερο και το πέμπτο κόμμα είναι πολύ μικρή, ακόμη και στα όρια του στατιστικού λάθος. Μπορεί να δούμε ανατροπές ενόψει Ευρωεκλογών; Η έρευνα αποτυπώνει όχι μόνο πολύ μικρές διαφορές, αλλά και μια κινούμενη άμμο, δηλαδή μετακινήσεις εντός της αντιπολίτευσης, ακόμη και από κόμματα της Αριστεράς σε κόμματα της Δεξιάς. Η ζώνη ανάμεσα στις θέσεις 2 έως 5 έχει μέγιστη διαφορά 3,8 μονάδες. Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται στη 2η θέση, αλλά με τάσεις μικρής μείωσης σε σχέση με προηγούμενες μετρήσεις και με απόσταση δύο μονάδων από τον ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος υποχωρεί διαρκώς. Ταυτόχρονα έχουμε το φαινόμενο ΚΚΕ και Ελληνική Λύση να καταγράφουν διψήφια ποσοστά (10,1% και 10,2% αντίστοιχα), με το κόμμα του κ. Βελόπουλου να βρίσκεται 3ο. Αλλά η εικόνα αυτή δεν φαίνεται να έχει παγιωθεί, τα δεδομένα δείχνουν ότι τα πάντα είναι ρευστά. Ποια είναι αυτά τα δεδομένα; Το ΠΑΣΟΚ έχει μεγάλη συσπείρωση, παραμένει δεύτερο κόμμα στην εκτίμηση ψήφου με 13,9%, αλλά δεν φαίνεται να εισπράττει από τις φθορές της ΝΔ, του ΣΥΡΙΖΑ ή από αλλού. Ο ΣΥΡΙΖΑ υποχωρεί στο 11,9%, αλλά τα ευρήματα της έρευνας δείχνουν ότι μετά το συνέδριο, το προφίλ του Κασσελάκη έχει ενισχυθεί. Δεν ξέρουμε πως αυτό θα αποτυπωθεί στις επόμενες μετρήσεις. Την ίδια στιγμή είναι αξιοσημείωτη η άνοδος της Ελληνικής Λύσης στο 10,2%, καθώς έχει στοιχεία δυναμικής. Εισπράττει τόσο από τη ΝΔ, όσο επίσης από το ΠΑΣΟΚ και το ΣΥΡΙΖΑ. Αν η Ελληνική Λύση συνεχίσει τη δυναμική που δείχνει δημοσκοπικά από το Δεκέμβριο και μετά, δεν μπορεί κανείς να αποκλείσει ότι δεν θα πλασαριστεί ακόμη πιο ψηλά. Τα ποσοστά της από το δεύτερο ΠΑΣΟΚ απέχουν 3,7 μονάδες, λίγο πάνω δηλαδή από τα όρια του στατιστικού λάθους, και δείχνει μια δυναμική, την οποία δεν έχει το κόμμα του κ. Ανδρουλάκη. Πού αποδίδετε ότι η Ελληνική Λύση εισπράττει από τρία κόμματα, τα οποία ανήκουν σε διαφορετικούς πολιτικούς χώρους; Αν επιχειρήσουμε να ορίσουμε την πολιτική σήμερα με τα παλιά υλικά και τα κριτήρια «Δεξιά» – «Αριστερά», θα κάνουμε λάθος. Έχει δημιουργηθεί πλέον ένας κοινός χώρος, δίχως τις παραδοσιακές διαχωριστικές γραμμές «Αριστερά – Δεξιά», όπου στρώματα πολιτών, επιρρεπή στον λαϊκισμό, μετακινούνται πολύ εύκολα από κόμμα σε κόμμα. Το βασικό κριτήριο δεν είναι τόσο ο πολιτικός χώρος, όσο ποιος φωνάζει, κατά τη γνώμη τους, πιο δυνατά και αποτελεσματικά. Το βλέπουμε παντού στην Ευρώπη, το βλέπουμε τώρα και στην Ελλάδα. Συνδέονται δηλαδή αυτές οι μετακινήσεις με τη στάση των κομμάτων, τόσο στις δημόσιες τοποθετήσεις τους, όσο και στη Βουλή, για μια σειρά από κρίσιμα ζητήματα; Ασφαλώς και συνδέονται. Βλέπουμε επικαλύψεις όσον αφορά τη στάση των κομμάτων που ανήκουν στην Αριστερά και την Κεντροαριστερά με εκείνη που αφορά κόμματα που ανήκουν στον πέραν της ΝΔ, χώρο. Τα τρία κόμματα της Αριστεράς, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ και ΚΚΕ, καταψηφίζουν τα ίδια νομοσχέδια, με την ίδια ευκολία και συχνά παρόμοια επιχειρηματολογία, όπως ακριβώς κάνουν η Ελληνική Λύση, η Νίκη και οι Σπαρτιάτες. Σε αυτή τη λίαν περίεργη Βουλή, βλέπουμε 8 κόμματα να είναι απέναντι σε ένα. Με κοινό καταγγελτικό λόγο και στάση που δίνει πολλές φορές την εντύπωση ενός ενιαίου χώρου. Τα παραδείγματα πολλά, από την επιστολική ψήφο, το καθολικό όχι στην ψήφιση του νέου Ποινικού Κώδικα, τις τοποθετήσεις τους, αν και από διαφορετικές αφετηρίες, στα μη κρατικά πανεπιστήμια, κ,.ό.κ. Την εικόνα αυτή βλέπαμε και τον καιρό των «πλατειών», όταν τα συνθήματα των μεν, ταυτίζονταν με εκείνα των δε. Αν παλαιότερα έκλεινες τα μάτια και άκουγες κάποιον να έχει αρνητική θέση για τα μη κρατικά πανεπιστήμια, θα τον τοποθετούσες αυτομάτως στην Αριστερά. Σήμερα, αυτό δεν ισχύει. Εναντίον τους είναι και όλος ο πέραν της ΝΔ πολιτικός χώρος. Αυτή λοιπόν η ομογενοποίηση θολώνει το μήνυμα για κάποια ακροατήρια και διευκολύνει τις μετακινήσεις. Αυτός ο κοινός «αντιμητσοτακικός» χώρος που δημιουργείται κάνει επί της ουσίας ζημιά στα κόμματα της Κεντροαριστεράς, με ωφελημένες τις δυνάμεις από τα πιο Δεξιά. Δεν είναι τυχαίο ότι τα κερδισμένα από τις μετακινήσεις κόμματα είναι η Ελληνική Λύση, το ΚΚΕ και η Νίκη. Ποια άλλα στοιχεία ενισχύουν τις ενδείξεις κινητικότητας στο χώρο της αντιπολίτευσης; Συγκρίνοντας τα ευρήματα της τελευταίας έρευνας με την αμέσως προηγούμενη, δέκα ημέρες πριν, διαπιστώνουμε ότι το ΠΑΣΟΚ χάνει 0,7%, ο ΣΥΡΙΖΑ 0,3%, ενώ το ΚΚΕ, όπως και η Ελληνική Λύση ενισχύονται αμφότερα με 0,7%. Από 14,6% το ΠΑΣΟΚ έχει πέσει στο 13,9% και από 12,5% ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται στο 11,9%. Αντίστοιχα το ΚΚΕ έχει ανέβει από το 9,4% στο 10,1% και η Ελληνική Λύση από το 9,5% στο 10,2%. Κερδισμένη και η Νίκη, που εισπράττει 0,4%, και από 3,8%, την βρίσκουμε πλέον στο 4,2%. Στατιστικά, οι σημερινές δημοσκοπικές αποστάσεις των τεσσάρων κομμάτων που ακολουθούν τη ΝΔ, είναι επισφαλείς, βρίσκονται στα όρια του σφάλματος, και πολιτικά αυτές οι δυναμικές, εγείρουν ερωτήματα. Το συμπέρασμα είναι ότι ενόψει των Ευρωεκλογών του Ιουνίου θα μπορούσε να συμβεί κάθε είδους ανατροπή στις θέσεις 2 έως 5. Συνυπολογίστε