Τεχνητή Νοημοσύνη: «Ευλογία» ή «κατάρα»;
Η Τεχνητή Νοημοσύνη ήταν η τεχνολογία που σημάδεψε το 2023. Τα δυνητικά οφέλη της για τις κοινωνίες μας είναι πολλαπλά, από τη βελτιωμένη ιατρική περίθαλψη έως την καλύτερη εκπαίδευση. Ωστόσο, η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν συμβάλλει σημαντικά μόνο σε ό,τι έχει να κάνει με τη γη αλλά πλέον ενδιαφέρεται και για την «κούρσα» του διαστήματος. Ο φυσικός και ερευνητής Ρίζος-Θεόδωρος Χαδούλης, παραχώρησε συνέντευξη στο liberal και την Κέλλυ Σαουάχ-Μαραγκουδάκη και μίλησε για τον τεράστιο όγκο δορυφορικών δεδομένων που έχουν οι επιστήμονες στη διάθεσή τους χάρη στις δυνατότητες της ΤΝ. Στη συνέχεια, κλήθηκε να απαντήσει σε ένα καίριο ερώτημα που απασχολεί όλη την κοινωνία. Είναι «ευλογία» ή «κατάρα» η Τεχνητή Νοημοσύνη; Θα βοηθήσει να γίνει καλύτερη η ζωή μας ή θα φέρει ανεπιθύμητα αποτελέσματα; Ποια είναι τα κύρια ερευνητικά σας ενδιαφέροντα, πώς καταλήξατε σε αυτά; Βασικό αντικείμενο της ερευνητικής μου δουλειάς είναι η τηλεπισκόπηση (remotesensing). Όπως φανερώνει και η ετυμολογία της λέξης, πρόκειται για την επιστήμη που βασίζεται στη συλλογή δεδομένων για κάποιο αντικείμενο ή κάποια περιοχή από απόσταση. Ειδικότερα, ασχολούμαι με την τηλεπισκόπηση της γήινης επιφάνειας και της ατμόσφαιρας. Τα δεδομένα που χρησιμοποιώ προέρχονται κατά βάση από αισθητήρες σε μη επανδρωμένα οχήματα και δορυφορικές πλατφόρμες, αλλά και από επίγεια όργανα. Για την επεξεργασία των δεδομένων αυτών, χρησιμοποιούμε μεταξύ άλλων και αλγόριθμους Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ). Πώς η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να ενισχύσει τις δυνατότητες της δορυφορικής τηλεπισκόπησης; Χρησιμοποιώντας αλγορίθμους Τεχνητής Νοημοσύνης, μπορούμε να εξάγουμε πληροφορίες από τον τεράστιo όγκο δορυφορικών δεδομένων που έχουμε στη διάθεσή μας, με τρόπο που θα ήταν αδύνατο για τον άνθρωπο.Κι αυτό είναι εφικτό χάρη στην υπολογιστική ισχύ που έχουμε σήμερα στη διάθεσή μας. Η ιδέα της αναγνώρισης προτύπων όμως δεν είναι καινούρια. Αρκετούς αιώνες πίσω, ο Γερμανός αστρονόμος Johannes Kepler κατέληξε στους περίφημους τρεις νόμους του αναλύοντας παρατηρησιακά δεδομένα που είχε συγκεντρώσει ο δάσκαλός του Tycho Brahe. Τι είναι τελικά η Τεχνητή Νοημοσύνη: «Ευλογία» ή «κατάρα»; Μπορούμε να την εμπιστευτούμε; Μου θέτετε ένα πολύ καίριο ερώτημα που έχει απασχολήσει αρκετά και την επιστημονική κοινότητα. Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ένα πλέγμα τεχνολογιών που υπόσχεται ριζοτόμες λύσεις σε παλιά και νέα προβλήματα. Έχει όμως και κάποιες εγγενείς αδυναμίες, όπως η έλλειψη επεξηγησιμότητας και η αναπαραγωγή στερεοτύπων και προκαταλήψεων που προϋπάρχουν στα δεδομένα εκπαίδευσης. Είναι πρόδηλη λοιπόν η ανάγκη να ρυθμίσουμε το τοπίο με γνώμονα την ασφαλή και υπεύθυνη ανάπτυξη και χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης. Το AI Act της ΕΕ αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση αυτή. Στον πυρήνα αυτής της συζήτησης βρίσκεται και η έννοια της υπεύθυνης καινοτομίας (responsible innovation). Τον προηγούμενο μήνα βρέθηκα στο Ταλίν της Εσθονίας, σε ένα διήμερο Workshop του Γραφείου των Ηνωμένων Εθνών για τον Αφοπλισμό και του Διεθνούς Ινστιτούτου Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (SIPRI), όπου ασχοληθήκαμε με τη σημασία της υπεύθυνης καινοτομίας για τη διασφάλιση της ειρήνης, της ασφάλειας και της βιωσιμότητας. Μέσα από τη γόνιμη ανταλλαγή απόψεων συμφωνήσαμε πως η καινοτομία οφείλει να λαμβάνει πρωτίστως υπόψη τις κοινωνικές ανάγκες και τον αντίκτυπο των αποτελεσμάτων της στην κοινωνία και το φυσικό περιβάλλον. Φυσικά, δεν μπορούμε να τα περιμένουμε όλα από το νομοθέτη ή τις ρυθμιστικές αρχές. Καλό θα ήταν και οι ίδιοι να γνωρίζουμε μερικά πράγματα γύρω από τα όρια και τις εγγενείς αδυναμίες των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιούμε. Για παράδειγμα, είμαι βέβαιος πως αρκετοί από τους αναγνώστες σας ήδη χρησιμοποιούν κάποιο από τα δημοφιλή εργαλεία παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (generative AI) που δημιουργούν κείμενο, εικόνες ή άλλο περιεχόμενο π.χ. ChatGPT. Καλό θα είναι να αποφεύγουν να δίνουν ως είσοδο προσωπικές πληροφορίες ή ευαίσθητα δεδομένα και να μη χρησιμοποιούν αυτούσιο το παραγόμενο περιεχόμενο παρά μόνο αφού το αξιολογήσουν. Εικόνα 1: Νέοι επαγγελματίες με ειδίκευση στην Τεχνητή Νοημοσύνη συναντήθηκαν στο Ταλίν της Εσθονίας για ένα διήμερο εργαστήριο του Γραφείου των Ηνωμένων Εθνών για τον Αφοπλισμό και του Διεθνούς Ινστιτούτου Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης. Ποιες είναι οι πρόσφατες εξελίξεις στον τομέα σας που σας ενθουσιάζουν περισσότερο; Είμαι πραγματικά ενθουσιασμένος με το διαφαινόμενο εκδημοκρατισμό του προγραμματισμού που εν πολλοίς οφείλεται στην πρόοδο που έχει συντελεστεί στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Το είπε πρόσφατα και ο CEO της NVIDIA, Jensen Huang: «Everybody in the world is now a programmer. This is the miracle of AI.» Ένας κόσμος στον οποίον άνθρωποι και μηχανές θα επικοινωνούν σε φυσική γλώσσα είναι ένας κόσμος με άπειρες δυνατότητες και αυτή η προοπτική δεν μπορεί να αφήνει κανέναν ασυγκίνητο. Στο πεδίο της Παρατήρησης της Γης, μια από τις πιο συναρπαστικές ιδέες που ήρθαν πρόσφατα στο προσκήνιο είναι τα digital twins. Ο όρος «digital twin» αναφέρεται σε έναν ψηφιακό διπλότυπο ενός φυσικού αντικειμένου, διαδικασίας, ή συστήματος. Αυτή η έννοια πρωτοδιατυπώθηκε στο βιβλίο «Virtually Perfect», όπου αναλύεται η ικανότητα της τεχνολογίας να δημιουργεί ακριβείς ψηφιακές απεικονίσεις που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για προσομοίωση, ανάλυση και βελτιστοποίηση. Η εφαρμογή του digital twin στην Παρατήρηση της Γης είναι ενδεικτική της ισχύος της τεχνολογίας αυτής. Μέσω της δημιουργίας ψηφιακών αντιγράφων του πλανήτη μας, φιλοδοξούμε να παρακολουθούμε, να αναλύουμε και να προβλέπουμε τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής με μεγαλύτερη ακρίβεια και αποτελεσματικότητα. Κι αυτή η τεχνολογία μοιάζει πλέον εφικτή χάρη στην πρόοδο που σημειώθηκε τα τελευταία χρόνια στην επιστήμη της Πληροφορικής. Πείτε μας δυο λόγια για την έρευνα που διεξάγετε; Τον τελευταίο χρόνο δουλεύω σε δύο πρότζεκτ. Το πρώτο αφορά στην έγκαιρη αναγνώριση ασθενειών σε φύλλα καπνού από υπερφασματικές εικόνες με χρήση τρισδιάστατων Συνελικτικών Δικτύων (3D-CNNs). Το δεύτερο αφορά στη χαρτογράφηση της αλλαγής Χρήσης/Κάλυψης Γης σε βάθος εικοσαετίας στη χώρα τη Σομαλίας και τη συσχέτιση της αλλαγής αυτής με τις εμφύλιες συγκρούσεις που ταλανίζουν τη χώρα. Και τα δύο αυτά εγχειρήματα αγγίζουν ζητήματα που ξεπερνούν τα στενά όρια της επιστήμης και αφορούν άμεσα το παρόν και το μέλλον των ανθρώπινων κοινωνιών. Στο παρελθόν, έχω δουλέψει αρκετά με τη χαρτογράφηση καμένων δασικών εκτάσεων με τη χρήση δορυφορικών εικόνων Sentinel-2 [1], [2]. Τέλος, μεταξύ άλλων έχω ασχοληθεί και με την Επεξεργασία Φυσικής Γλώσσας. Το 2022 δημοσιεύσαμε μια μελέτη με αντικείμενο την αναγνώριση του συγγραφέα ενός κειμένου με βάση το στυλ γραφής του. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιήσαμε κείμενα από την κλασική ελληνική λογοτεχνία. Ήταν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να ξαναπιάσω στα χέρια μου τα διηγήματα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, του
Δ. Παπαστεργίου | Tο κράτος στο κινητό μας: Έρχονται ο προσωπικός αριθμός και ο διαμεσολαβητής με τις μεγάλες πλατφόρμες
Αν κάτι πιστώνεται χωρίς αστερίσκους η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, είναι το άλμα, που η πολιτεία έχει κάνει στον τομέα του ψηφιακού μετασχηματισμού. Το gov.gr, η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης, με τη μορφή του ψηφιακού βοηθού, τα έγγραφά μας στο wallet του κινητού μας, είναι ίσως οι πιο γνωστές από τις εφαρμογές, που αλλάζουν την καθημερινότητα του πολίτη στις σχέσεις του με το δημόσιο. Πλέον, έρχεται η κατάργηση της έκδοσης πιστοποιητικών, ως ένα ακόμη βήμα στην αντιμετώπιση της «ψηφιακής γραφειοκρατείας» και ο προσωπικός αριθμός τις επόμενες εβδομάδες. Το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης εισάγεται την ερχόμενη Τρίτη στις αρμόδιες επιτροπές της Βουλής. Ο αρμόδιος υπουργός, Δημήτρης Παπαστεργίου, εξηγεί στο Liberal τι ακολουθεί. Συνέντευξη στη Λίδα Μπόλα Οι πλατφόρμες δίνουν έως σήμερα την αίσθηση του απολύτως ανεξέλεγκτου χώρου. Το νομοσχέδιο του Υπουργείου Διακυβέρνησης είναι για το DSA, η πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες, που στην ουσία βάζει μία τάξη στις πλατφόρμες. Σε όποιον έχει τύχει να γίνει κάτι που τον ενόχλησε ή έπεσε θύμα απάτης από κάποια διαφήμιση ή σχόλιο ή ανάρτηση στο διαδίκτυο, έχει καταλάβει ότι μέχρι τώρα οι πλατφόρμες σχεδόν δεν απαντούσαν, ή απαντούσαν πολύ αργά. Μιλάμε για 22 μεγάλες πλατφόρμες, για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα μεγαλύτερα, αυτά τα οποία ξέρουμε και υπάρχουν σε επίπεδο Ευρώπης και για πλατφόρμες, όπως το booking και βέβαια και για τα τοπικά, τα ελληνικά, τα μεγάλα market places. Αυτό το οποίο πλέον πετυχαίνουμε με το DSA, που είναι ένας ευρωπαϊκός κανονισμός, είναι ότι πλέον εάν προκύψει οτιδήποτε οι πλατφόρμες είναι υποχρεωμένες να απαντήσουν σε εύλογο χρόνο, αν δεν το κάνουν, υπάρχει ένας τοπικός φορέας, η Εθνική Επιτροπή Ταχυδρομείων, που αναλαμβάνει να κάνει αυτή την επικοινωνία με τον συντονιστή της χώρας, που έχει έδρα η πλατφόρμα, για να λυθεί αυτή η διένεξη άμεσα και να καταλήξει κάπου ότι είναι απάτη ή δεν είναι απάτη ή είναι παραπληροφόρηση και να αναφερθεί αυτό και να μείνει εκεί με επισήμανση και να γραφτεί ότι είναι παραπληροφόρηση. Αυτό το κομμάτι έχει να κάνει και με τα fake news; Έχει να κάνει με τα fake news, αν αυτά αναρτώνται στις πλατφόρμες αυτές, δεν αγγίζει αυτό, που γράφει μια εφημερίδα ή ένα δημοσιογραφικό site. Εδώ πλέον μπαίνει η τεχνητή νοημοσύνη, πως μπορεί κανείς να διακρίνει τα fake news. Υπάρχει ένα κομμάτι τι κάνουμε στο εσωτερικό κι ένα άλλο κομμάτι με την εικόνα της Ελλάδας στο εξωτερικό. Έχουμε αναλάβει μια πρωτοβουλία με το ΥΠΕΞ, γιατί είναι σοβαρό θέμα το να διακινούνται οργανωμένα ψευδείς ειδήσεις για τη χώρα, υπάρχουν πλέον εργαλεία, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Το νομοσχέδιο, όμως, δεν έχει μόνο αυτό Το νομοσχέδιο έχει κι άλλα πολύ ενδιαφέροντα πράγματα σε σχέση με την καθημερινότητα των πολιτών μας. Το πρώτο έχει να κάνει με την κατάργηση των πιστοποιητικών. Μαζί με το υπουργείο εσωτερικών είδαμε ότι πρέπει να κάνουμε κάτι πιο παρεμβατικό σε σχέση με τη γραφειοκρατία, ακόμη κι αν αυτή είναι η ψηφιακή αν το καλοσκεφτούμε γιατί να ζητάμε ένα πιστοποιητικό την ώρα που τα δεδομένα υπάρχουν στο μητρώο πολιτών; Θα έπρεπε απλά εμείς να ζητήσουμε από την όποια υπηρεσία θέλει αυτά μας τα στοιχεία για να προχωρήσει μια αίτηση μας, μία υπόθεση, να τα πάρει από εκεί που υπάρχουν. Άρα, πάμε να καταργήσουμε πιστοποιητικά με σκοπό να απλουστευθεί η ζωή των πολιτών και οι διαδικασίες οι ίδιες. Αν για παράδειγμα πάμε να γράψουμε το παιδί μας τον παιδικό σταθμό θα συναινούμε εκείνη την ώρα, αλλά αυτό μπορεί να γίνει πιο ενδιαφέρον με την δεύτερη διάταξη που έχουμε. Για παράδειγμα, σήμερα τα νέα τιμολόγια, τα χρωματιστά ρεύματος δίνουν την δυνατότητα να αλλάζεις πάροχο ακόμα και κάθε μήνα. Το να αλλάξεις πάροχο πηγαίνοντας σε ένα κατάστημα δεν είναι το πιο πρακτικό. Τι είναι πιο πρακτικό; να σου έρθει ένα μήνυμα από την εταιρεία που έχεις συμφωνήσει και να σου λέει ό,τι θέλει για το νέο Συμβόλαιο που έχετε τα στοιχεία σας, «συναινείτε να τα πάρω» και να συναινείς με ένα μήνυμα, μέσω του wallet. Είναι ένα project που δουλεύουμε και με το υπουργείο περιβάλλοντος και με τους παρόχους για τις τηλεπικοινωνίες και με τις ασφαλιστικές εταιρείες για να μπορούμε να συνάπτουμε νέα συμβόλαια πάντα με την συναίνεση μας για να πάρουν αυτά τα στοιχεία. Μια μικρογραφία την έχουμε δει στις τράπεζες. Το ίδιο πλέον θα γίνεται για τις επιχειρήσεις για να αντλούν στοιχεία από το ΓΕΜΗ έτσι ώστε οι επιχειρηματίες να μην τρέχουν. Το άλλο μεγάλο project που έχετε βάλει σε εφαρμογή είναι να μπήκε η τεχνητή νοημοσύνη στη θέση του βοηθού μας. Πάρα πολύ ενδιαφέρον κι αυτό που δείχνει η καθημερινότητα με 5000-6000 ερωτήματα που έχουμε κάθε μέρα στο ψηφιακό βοηθό, δείχνει την χρησιμότητα του αλλά και το κενό που έρχεται να καλύψει. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να είναι μια κορυφαία τεχνολογία κι έρχεται να βοηθήσει και ανθρώπους που είναι εντελώς αδαείς σε σχέση με την πληροφορική. Τι χρειάζεται; απλά να εκφωνήσεις το περίγραμμα της ερώτησης σου, τι περίπου ψάχνεις και ας μην ξέρεις ποιο ακριβώς πιστοποιητικό είναι, πως λέγεται η διαδικασία. Ο ψηφιακός βοηθός ξεκίνησε το Δεκέμβριο, έχουμε 520.000 ερωτήσεις σήμερα και περιμένουμε πλέον το να ζητήσουμε από το bot να γίνει action bot. Για παράδειγμα, του λες «θέλω να βγάλω μια ληξιαρχική πράξη γάμου» σου λέει «συναινείς να το κάνω εγώ για σένα», λες εσύ «συναινώ» και σε λίγα δευτερόλεπτα το έχει στην θυρίδα σου, τόσο απλά. Γεννάται το ερώτημα με όλα αυτά, ποιος θα είναι από δω και πέρα ο ρόλος του δημοσίου υπαλλήλου; Μήπως όλο αυτό οδηγεί και σε ένα νέο μοντέλο Δημόσιας διοίκησης στη χώρα; Προφανώς αλλάζουν και οι απαιτήσεις και ο τρόπος λειτουργίας του Δημοσίου πιστεύω ότι πρέπει να αλλάξουμε τελείως την σχέση του πολίτη με το Δημόσιο. Τα ΚΕΠ ήταν πραγματικά μία τομή για την πρώτη έκφραση μηχανοργάνωσης του ελληνικού Δημοσίου, με ανθρώπους που ήταν καλοί στην πληροφορική, είχαν γνώσεις πληροφορικής και έδωσαν λύσεις σε εποχές που δεν είχε «τρέξει» ακόμη η ψηφιοποίηση του Δημοσίου. Θα συνεχίσουν να το κάνουν για ανθρώπους, που δεν έχουν καμία εξοικείωση με την τεχνολογία, ούτε καν να πατήσουν ένα κουμπί, άρα θα συνεχίσουν να είναι χρήσιμα για μια μερίδα ανθρώπων, αλλά από την άλλη δημιουργούνται πλέον
Πέπη Σταμάτη (AEGEAN): «Προϊόν συνεργασίας η επαγγελματική και προσωπική εξέλιξη»
Χάραξη στρατηγικής για την επέκταση του δικτύου σε Ελλάδα και εξωτερικό, συμμετοχή στα όργανα που λαμβάνουν τις επιχειρησιακές και εμπορικές αποφάσεις, σχεδιασμός της εμπορικής πολιτικής, συντονισμός και οργάνωση των ανθρώπων, είναι μερικά μόνο από τα απαιτητικά καθήκοντα που έχει να φέρει εις πέρας σε καθημερινή βάση η Πέπη Σταμάτη, αναπληρώτρια διευθύντρια Τιμολογιακής Πολιτικής και Δικτύου στην AEGEAN. Ταυτόχρονα, παντρεμένη και μητέρα ενός μικρού αγοριού 8 ετών, ανταποκρίνεται εξίσου στις απαιτήσεις της επαγγελματικής και της προσωπικής της ζωής, ενσαρκώνοντας αριστοτεχνικά το ρόλο της γυναίκας και manager. Ξεκινώντας τη σταδιοδρομία της στην AEGEAN το 1999, η Πέπη Σταμάτη ανέλαβε όλα αυτά τα χρόνια διαφορετικές θέσεις στην εταιρεία, ενώ σήμερα έχει την ευθύνη για τη διαμόρφωση του δικτύου, της τιμολογιακής πολιτικής και τη διαχείριση εσόδων της μεγαλύτερης ελληνικής αεροπορικής εταιρείας της χώρας μας. Ηγείται μιας πολυπληθούς ομάδας νέων ανθρώπων με περισσότερα από 80 στελέχη που εργάζονται με ενθουσιασμό σε έναν από τους πλέον δυναμικούς και απαιτητικούς κλάδους και αποτελεί μια από τις πολλές γυναίκες που συμβάλλουν στην επιτυχία της εταιρείας. Εδώ οι περιγραφές σταματούν, καθώς τα δικά της λόγια σκιαγραφούν την καθημερινότητα και το όραμα, το ταλέντο και την επιμονή που πηγάζουν από μια καθαρόαιμη γυναικεία δημιουργικότητα. Πώς ξεκίνησε η σταδιοδρομία σας στην AEGEAN και τι σας ώθησε να επιδιώξετε να σταδιοδρομήσετε στον αεροπορικό κλάδο; Ένα κλάδο, ο οποίος μάλλον, θεωρείται ως ανδροκρατούμενος; Είναι αλήθεια ότι ο αεροπορικός κλάδος, τουλάχιστον μέχρι πρόσφατα, θεωρούνταν ως ένας ακόμη ανδροκρατούμενος κλάδος, κυρίως λόγω της ταύτισης με το επάγγελμα του πιλότου. Ωστόσο, πλέον, όπως άλλωστε συμβαίνει και στους περισσότερους κλάδους, η κατάσταση αυτή έχει διαφοροποιηθεί σε σημαντικό βαθμό με όλο και περισσότερες γυναίκες να αναλαμβάνουν υψηλές θέσεις ευθύνης και να βρίσκονται «στο τιμόνι», όπως και «στα πιλοτήρια» των αεροπορικών. Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα αποτελεί και η AEGEAN, όπου η συμπερίληψη, η άρση των στερεοτύπων στην απασχόληση και η διασφάλιση ίσων ευκαιριών μεταξύ των δύο φύλων, αν και ακούγεται κλισέ, πραγματώνεται καθημερινά και στην πράξη. Η συμμετοχή σε σημαντικά project και αποφάσεις, η ανάληψη ρόλων ευθύνης, η ανέλιξη και η επαγγελματική καταξίωση δεν εξαρτώνται από το φύλο, αλλά από το πάθος, την εργατικότητα και κυρίως το ομαδικό πνεύμα, γεγονός που αποδομεί σταδιακά τον μύθο περί «γενετικά προκαθορισμένης» επαγγελματικής εξέλιξης. Όπως άλλωστε λέει συχνά και ο CEO μας, στην AEGEAN σημασία δεν έχει το φύλο, αλλά να μπορείς να εργάζεσαι και κυρίως να συνεργάζεσαι, με πάθος και μεράκι για ότι αναλαμβάνεις. Σε ό,τι αφορά την προσωπική μου πορεία στην εταιρεία, αυτό που με έφερε κοντά της, ήταν περισσότερο η επιθυμία μου για οικονομική ανεξαρτησία και η ανάγκη μου για δημιουργικότητα και προκλήσεις, καθώς ξεκίνησα να εργάζομαι παράλληλα με τις σπουδές μου, παρά αμιγώς το «αεροπορικό μικρόβιο», το οποίο πλέον έχω με χαρά αποκτήσει, καθώς παραμένω στην οικογένεια της AEGEAN και πραγματικά αγαπώ όλες τις ενδιαφέρουσες πτυχές αυτού του ιδιαίτερα απαιτητικού κλάδου. Ξεκίνησα, λοιπόν να εργάζομαι αρχικά part time στην AEGEAN το 1999 στο τμήμα κρατήσεων και στη συνέχεια, μετά που ολοκληρώθηκαν και οι μεταπτυχιακές σπουδές μου, εντάχθηκα πλήρως στο δυναμικό της εταιρείας. Μιας εταιρείας που τότε βρισκόταν στα πρώτα της βήματα αλλά πλέον είναι μια από τις πιο καταξιωμένες αεροπορικές στην Ευρώπη. Αρχικά αποτέλεσα μέλος της ομάδας που ήταν υπεύθυνη για την ανάπτυξη του συστήματος πωλήσεων και κρατήσεων της εταιρείας, γεγονός που πολύ γρήγορα με βοήθησε να γνωρίζω σε βάθος τον κλάδο αλλά και σε πολλά άλλα project, καθώς η εταιρεία τότε αποτελούσε ένα startup με ένα σχετικά μικρό αριθμό, αλλά πάντα παθιασμένων για τη δουλειά τους, ανθρώπων. Εκείνη την περίοδο, και μπορώ με βεβαιότητα να πω ακόμη και σήμερα, όλοι όσοι είχαν πραγματικό ζήλο, είτε γυναίκες, είτε άνδρες, ήταν σε θέση να αποκτήσουν όλα εκείνα τα εφόδια, αλλά και τις βάσεις που θα τους βοηθούσαν να εξελιχθούν και να δημιουργήσουν. Σήμερα, έχοντας πλέον περάσει από αρκετές θέσεις στην εταιρεία, είμαι Αναπληρώτρια Εμπορική Διευθύντρια υπεύθυνη δικτύου, τιμολογιακής πολιτικής και διαχείρισης εσόδων και ηγούμαι μιας δυναμικής ομάδας περίπου 80 στελεχών που εξακολουθούμε να συμβάλουμε με ενθουσιασμό και μεράκι στην πορεία και την πρόοδο της εταιρείας. Είμαστε μια δεμένη ομάδα από γυναίκες και άνδρες που αγαπάμε αυτό που κάνουμε και στην οποία δεν υπάρχει ανταγωνισμός. Μπορεί κάθε χαρακτήρας να είναι διαφορετικός, αλλά όλοι αλληλοσυμπληρώνονται μεταξύ τους και μαζί προχωράνε τόσο την προσωπική τους εξέλιξη όσο και τα αποτελέσματα της ομάδας. Τι είναι αυτό που κάνει ίσως διαφορετικά η AEGEAN και κάνει πράξη την ισότητα στην εργασία, στην οποία αναφερθήκατε; Με περηφάνια μπορώ να σας πω ότι η AEGEAN είναι από τις εταιρείες που έμπρακτα στηρίζει τη γυναικεία ενδυνάμωση, γεγονός που αποδεικνύεται και από τον αριθμό των γυναικών που κατέχουν υψηλές θέσεις ευθύνης, αφού το φύλο δεν λειτουργεί ανασταλτικά στην εξέλιξή τους εντός της εταιρείας. Ενδεικτικά θα σας αναφέρω ότι οι μισές από τις θέσεις ευθύνης στις διοικητικές θέσεις της Τεχνικής Διεύθυνσης της AEGEAN καταλαμβάνονται από γυναίκες. Επίσης και ο αριθμός των γυναικών στο πιλοτήριο έχει αυξηθεί σημαντικά από τότε που ιδρύθηκε η εταιρεία, ενώ μέλημα και στόχος της διοίκησης είναι να αυξηθεί ακόμα περισσότερο, γεγονός ιδιαίτερα ενθαρρυντικό. Είναι σημαντικό, επίσης, να σημειώσω ότι και σε θεσμικό επίπεδο, η AEGEAN αποτελεί ένα από τα πρώτα μέλη της Διεθνούς Ένωσης Αεροπορικών Μεταφορών (IATA) που συμμετέχει στην παγκόσμια πρωτοβουλία για την ενίσχυση της ισότητας στον αεροπορικό κλάδο με τίτλο «25by2025: Advancing Gender Balance by 2025», έχοντας αυτοδεσμευτεί ήδη από το 2020 για την επίτευξη στόχου τουλάχιστον 25% γυναικών σε ανώτερες ή υποεκπροσωπούμενες θέσεις έως το 2025. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που αναγνωρίζει τα γυναικεία ταλέντα, αλλά και τη θετική συνεισφορά τους στη δυναμική και την ανταγωνιστικότητα του κλάδου, δημιουργώντας ευκαιρίες τόσο για να εισέλθουν στα επαγγέλματα του κλάδου, όσο και να εξελιχθούν. Όμως πέρα από αυτό όλοι εμείς που έχουμε στην ευθύνη μας ομάδες έχουμε στην κουλτούρα και στο DNA μας τη συνεργασία και την αναγνώριση της δυναμικής και της συνεισφοράς του κάθε στελέχους. Στην, έως τώρα, επαγγελματική μου πορεία έχω μάθει ότι για να εξελιχθείς επαγγελματικά και προσωπικά, πρέπει να συνεργάζεσαι. Η ιδιότητα, ο τίτλος, το φύλο ή ηλικία δεν προσδιορίζει τη θέση ευθύνης που θα καταλάβεις. Γι’ αυτό με τους ανθρώπους μου δεν είμαι σκληρή, και νομίζω ότι είμαι δίκαιη καθώς θέλω όλοι
Κ. Γιαζιτζόγλου – Πρόεδρος ΣΜΕ | Σπάνιος ο ορυκτός μας πλούτος, ανυπέρβλητη η γραφειοκρατία
Τα πρώτα μηνύματα από τις γεωτρήσεις για σπάνιες γαίες στην Ελλάδα, απαραίτητες για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, είναι ενθαρρυντικά. Η βούληση φαίνεται να περισσεύει από όλους, κυβερνώντες και αγορά. Όσο καλές όμως και να είναι οι προθέσεις, η ελληνική γραφειοκρατία είναι ανίκητη, λέει στο Liberal ο πρόεδρος του Συνδέσμου Μεταλλευτικών Επιχειρήσεων (ΣΜΕ), Κωνσταντίνος Γιαζιτζόγλου. Μιλά για τις θετικές ενδείξεις που έχει τόσο η αυστραλιανή Rockfire για γερμάνιο στους Μολάους, όσο και άλλες εταιρείες για σπάνιες γαίες σε άλλες περιοχές, ωστόσο, εξηγεί ότι το μείζον δεν είναι να βρεθούν τα κοιτάσματα, αλλά να είναι και οικονομικά ανταγωνιστική η επεξεργασία τους, κάτι το οποίο δεν συμβαίνει σήμερα στην Ευρώπη. «Οταν σήμερα στην Ευρώπη, βασικοί συντελεστές κόστους (ρεύμα, αέριο, τέλη ρύπανσης, μη μισθολογικό κόστος), είναι τρεις ως τέσσερις φορές ακριβότεροι απ’ ότι σε άλλα μέρη του πλανήτη, είναι μάλλον αδύνατο να ανταγωνιστεί κανείς παραγωγούς από τις περιοχές αυτές», λέει ο πρόεδρος του συνδέσμου των εταιρειών του χώρου και CEO της ΓΕΩΕΛΛΑΣ. Σε μια συγκυρία, που η Ευρώπη επιμένει να μιλά για την ανάγκη της στρατηγικής αυτονομίας και απεξάρτησης από την Κίνα, ο κ. Γιατζιτζόγλου, εξηγεί γιατί το Critical Raw Material Act μοιάζει με παυσίπονο σε σοβαρή ασθένεια, ότι ακόμη και σήμερα δεν έχει τεθεί σε εφαρμογή ούτε το πρώτο σκέλος της νομοθεσίας, και μιλά για την άρνηση της Ε.Ε. να παραδεχτεί πως είναι όμηρος στα χέρια μιας μικρής ομάδας τρίτων χωρών, των BRICS, όχι μόνο σε ό,τι αφορά το Green Deal, αλλά και για μια μεγάλη πλειοψηφία βασικών αγαθών. Συνέντευξη στον Γιώργο Φιντικάκη Ποια η γνώμη σας για τις πληροφορίες ύπαρξης ενθαρρυντικών κοιτασμάτων από την αυστραλιανή εταιρεία Rockfire στους Μολάους; Τι θα σήμαινε για την Ελλάδα και την Ευρώπη ο εντοπισμός γερμανίου; Οι πρώτες πληροφορίες είναι αρκετά ενθαρρυντικές. θα πρέπει όμως να είμαστε σαφείς. Τα βήματα για την αξιολόγηση της οικονομικότητας ενός κοιτάσματος είναι αρκετά και δυστυχώς, παρόλο που μετά από κάθε βήμα η πιθανότητα επιτυχίας αυξάνεται, δεν μπορεί κανείς να πει οριστικά τι θα συμβεί αν δεν ολοκληρωθεί η έρευνα. Σε ό,τι αφορά το γάλλιο και το γερμάνιο το πρόβλημα δεν είναι η σπανιότητά τους, αφού οι ετήσιες ανάγκες παγκοσμίως δεν ξεπερνούν τις μερικές εκατοντάδες τόνους. Όπως έχει τονιστεί και στο παρελθόν, δεν αρκεί να εντοπιστούν τα κοιτάσματα, αλλά πρέπει να είναι και οικονομικά ανταγωνιστική η επεξεργασία τους, κάτι το οποίο δεν συμβαίνει σήμερα στην Ευρώπη. Έχετε ενδείξεις κατά πόσο η Ελλάδα έχει αξιοποιήσιμά κοιτάσματα κρίσιμων πρώτων υλών; Και αν ναι, ποιες είναι οι περιοχές και ποια τα κοιτάσματα που δημιουργούν αισιοδοξία; Πέρα από τα γνωστά κοιτάσματα της κεντρικής Μακεδονίας της Στέρεας Ελλάδας (μικτά θειούχα, νικέλιο, κοβάλτιο, βωξίτης) υπάρχουν θετικές ενδείξεις σε διάφορες περιοχές. Χρειάζεται όμως να προχωρήσει η γεωλογική έρευνα για να συγκεντρωθούν περισσότερα στοιχεία. Το υπουργείο έχει ήδη εξαγγείλει την ενίσχυση της Εθνικής Αρχής Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών με κονδύλια, ώστε να δρομολογηθούν οι έρευνες σε κάποιες από αυτές τις περιοχές. Σε κάθε περίπτωση όμως είναι πολύ νωρίς για να πούμε ποια και πόσα από αυτά τα κοιτάσματα θα είναι αξιοποιήσιμα. Εκτιμάτε ότι είμαστε έτοιμη ως χώρα, τόσο ως κυβέρνηση, όσο και ως αγορά, να αδράξουμε την ευκαιρία της ολοένα και μεγαλύτερης ζήτησης πανευρωπαϊκά για τέτοιες ύλες; Η βούληση φαίνεται να περισσεύει, από όλες τις πλευρές. Παρόλα αυτά, τα προβλήματα που υπήρχαν μέχρι χθες δεν έχουν εξαφανιστεί. Οι διαδικασίες και στη χώρα μας, όπως δυστυχώς και σε ολόκληρη την ΕΕ, είναι σε πολλές περιπτώσεις εξαιρετικά αργές. Συχνά μάλιστα, όσο καλή πρόθεση και να έχουν οι κυβερνώντες, η Ελληνική γραφειοκρατία είναι ανυπέρβλητη. Σε όλα αυτά πρέπει να προστεθεί και το γεγονός ότι άλλες περιοχές του πλανήτη που μας ανταγωνίζονται κινούνται με πολύ πιο γρήγορους ρυθμούς. Σήμερα, σε ότι αφορά τις πρώτες ύλες, τα δεδομένα της ζήτησης, της προσφοράς και της τεχνολογίας αλλάζουν ταχύτατα. Σε μια τέτοια κούρσα, μόνον ο πρώτος βραβεύεται. Και πώς θα αντιμετωπιστούν τυχόν αντιδράσεις, σε περίπτωση προκήρυξης διαγωνισμών για διερεύνηση νέων περιοχών, όπως αυτές που βλέπουμε να εκδηλώνονται για τους υδρογονάνθρακες ή όταν βλέπουμε ενστάσεις ακόμη και για φιλικές προς το περιβάλλον επενδύσεις, όπως οι ΑΠΕ; Δεν αποτελούν αποκλειστικότητα της χώρας μας οι επαγγελματίες Ρομπέν των Δασών που χτίζουν καριέρες μέσα από τον ακτιβισμό. Δυστυχώς η κοινή γνώμη έχει τη λαθεμένη αντίληψη ότι τα κίνητρα όλων αυτών που υποκινούν τις αντιδράσεις είναι ανυστερόβουλα. Το ότι κάποιοι μπορεί να έχουν πραγματικά συμφέροντα που θίγονται και πρέπει να αποζημιωθούν είναι κατανοητό. Εκείνο που δεν είναι κατανοητό είναι να ισχυριζόμαστε ότι προστατεύουμε το περιβάλλον, εμποδίζοντας μια δραστηριότητα στη γειτονιά μας, όταν αδιαφορούμε για το τι επιπτώσεις θα προκαλέσει εκεί που θα μεταφερθεί. Με δεδομένο ότι η Ευρώπη διαθέτει το καλύτερο και αυστηρότερο θεσμικό πλαίσιο για την προστασία του περιβάλλοντος, η μετατόπιση οποιασδήποτε δραστηριότητας εκτός Ευρωπαϊκού εδάφους μόνο αυξημένη περιβαλλοντική επίπτωση για τον πλανήτη μπορεί να έχει. Αν κάποιοι πιστεύουν ότι το τι συμβαίνει σε κάποια άλλη περιοχή του πλανήτη δεν τους αφορά, είναι επικίνδυνα αφελείς. Οι Ευρωπαϊκές κοινωνίες έχουν ωριμάσει και είναι έτοιμες να αποδεχτούν τις εξορυκτικές δραστηριότητες, εφόσον χρησιμοποιούνται οι βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές. Ελπίζουμε ότι και στη χώρα μας θα συμβεί το ίδιο. Κινήσεις, όπως της Mytilineos, που «τρέχει» πιλοτικά προγράμματα για την ανάπτυξη γαλλίου και σκανδίου, μπορούν να λειτουργήσουν ενισχυτικά για έρευνες, πάντα γύρω από κρίσιμες πρώτες ύλες, και από άλλες εταιρείες στην Ελλάδα; Η παρουσία του Γαλλίου στα κοιτάσματα του βωξίτη είναι γνωστή και η τεχνολογία για την απόληψη του διαθέσιμη εδώ και χρόνια. Επίσης γνωστό είναι, ότι με τις σημερινές συνθήκες, στην Ευρώπη κάτι τέτοιο είναι κοστολογικά ασύμφορο. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει επιτέλους να ανοίξει συζήτηση για την ανταγωνιστικότητα στην πρωτογενή και δευτερογενή παραγωγή. Η ακατάσχετη νομοθέτηση, η υιοθέτηση πολιτικών χωρίς την κοστολόγηση των επιπτώσεών τους και ο φτωχός μακροπρόθεσμος γεωπολιτικός σχεδιασμός μας καθιστούν ως παραγωγούς όλο και λιγότερο ανταγωνιστικούς σε σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο. Εκτιμάτε ότι η ΛΑΡΚΟ έχει πιθανότητες, εφόσον ολοκληρωθεί η ιδιωτικοποίησή της, να σταθεί ξανά στα πόδια της και να γίνει ανταγωνιστική διεθνώς; Και σε αυτή την περίπτωση ισχύουν τα όσα είπαμε παραπάνω περί ανταγωνιστικότητας. Όταν σήμερα στην Ευρώπη βασικοί συντελεστές κόστους (ρεύμα, αέριο, τέλη ρύπανσης, μη μισθολογικό κόστος) είναι τρεις έως τέσσερεις φορές ακριβότεροι από ότι σε άλλα
Ειρήνη Μπαλτά στο BD: Πώς το θέατρο μπορεί να οδηγεί στην αυτογνωσία
Η ηθοποιός που μεταπήδησε στο life coaching εξηγεί στο BD πώς η υποκριτική τέχνη μπορεί να ανοίξει νέους δρόμους στην αναζήτηση της αυτογνωσίας. Μπορεί το θέατρο να μας προσφέρει εκτός από ψυχαγωγία και θεραπεία; Η απάντηση είναι θετική και μάλιστα η δραματοθεραπεία έχει χρησιμοποιηθεί από τα αρχαία χρόνια. Σήμερα διοργανώνονται σεμινάρια αυτογνωσίας μέσω υποκριτικής στην Ελλάδα και παγκοσμίως, τα οποία μάλιστα έχουν μεγάλη ανταπόκριση στο κοινό, καθώς οδηγούν στην αυτοανακάλυψη και τη μεταμόρφωση. Η Ειρήνη Μπαλτά, η οποία από ηθοποιός μεταπήδησε στον χώρο του coaching και πλέον διοργανώνει σεμινάρια αυτογνωσίας μέσω της υποκριτικής τέχνης, μίλησε στο BD για τη νέα της ενασχόληση, τη δραματοθεραπεία και τα οφέλη της. Με τι ασχολείσαι σήμερα; Παρατηρώντας την επαγγελματική μου πορεία μέσα στα χρόνια που πέρασαν, ανακάλυψα πως τελικά όλα τα βήματα της ζωής μου ήταν βήματα για να με οδηγήσουν εδώ που βρίσκομαι τώρα. Στον ρόλο της life coach, της συμβούλου προσωπικής ανάπτυξης. Της «συνοδοιπόρου στο ταξίδι της ζωής» όπως μου αρέσει να ορίζω εγώ τον εαυτό μου, επειδή ακριβώς κάθε πελάτης μαθαίνει, απλώς με την υποστήριξη μου να ξετυλίγει όλο το δυναμικό που υπάρχει μέσα του και να το χρησιμοποιεί προς όφελός του. Η διαδρομή μου ξεκίνησε από την υποκριτική τέχνη. Μια τέχνη η οποία με είχε μαγέψει. Με γοήτευε το γεγονός ότι είχα την ευκαιρία να μπω στην ψυχή κάποιου άλλου ανθρώπου, στην προκειμένη περίπτωση του ήρωα. Είχα την ευκαιρία να σκεφτώ ότι σκεφτόταν, να νιώσω ότι αισθανόταν. Η διαδικασία της ανακάλυψης του ψυχισμού του ήρωα ήταν το πιο αγαπημένο μου κομμάτι δημιουργικής διαδικασίας. Καθώς περνούσαν τα χρόνια κατάλαβα, πως η ψυχική μας υπόσταση ήταν αυτό που με μάγευε περισσότερο από όλα και καθώς μάθαινα να ανακαλύπτω τον εαυτό μου και να μεταμορφώνομαι ένιωσα πως αυτός ήταν ο δρόμος μου: η συμπαράσταση και ενθάρρυνση ανθρώπων στον δρόμο προς τη δική τους αυτοανακάλυψη και μεταμόρφωση. Ολοκληρώνοντας τις σπουδές μου στο Life Coaching στο ΕΚΠΑ το 2018, ξεκίνησα να προσφέρω πια τις υπηρεσίες μου σε κάθε άνθρωπο που θα απευθυνθεί σε εμένα, ώστε μαζί να κάνουμε αυτό το ταξίδι της ζωής του με περιέργεια και πάθος. Εκτός από αυτή την κύρια απασχόληση μου, παράλληλα συνεργάζομαι με το JUKEBOOKS που είναι η πρώτη ελληνική συνδρομητική διαδικτυακή πλατφόρμα που παρέχει ηλεκτρονικά μια μεγάλη συλλογή από audiobooks στα ελληνικά, η οποία περιλαμβάνει τίτλους από τους μεγαλύτερους Έλληνες και ξένους συγγραφείς. Ένα audiobook μπορείς να το ακούσεις σε εκείνες τις περιπτώσεις που δεν θα μπορούσες να διαβάσεις το βιβλίο, όπως την ώρα που περπατάς, οδηγείς, κάνοντας δουλειές στο σπίτι, είσαι στα μέσα μαζικής μεταφοράς, την ώρα που οδηγείς κλπ. Τι ακριβώς είναι τα σεμινάρια αυτογνωσίας που διοργανώνεις;Τα σεμινάρια που διοργανώνω συνδυάζουν την τέχνη της υποκριτικής με την τέχνη της αυτογνωσίας. Είναι μια μέθοδος βιωματικής προσέγγισης που στόχο έχει την καλλιτεχνική μας έκφραση και παράλληλα την περαιτέρω προσωπική μας ανάπτυξη. Η υποκριτική τέχνη μπορεί να μας βοηθήσει να ανακαλύψουμε ένα καινούργιο νόημα στη ζωή μας και ίσως νέους τρόπους να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα που συναντάμε. Πώς μπορεί να βοηθήσει η υποκριτική στην αυτογνωσία και ποια τα γενικότερα οφέλη της; Οι άνθρωποι πολλές φορές νομίζουμε πως είμαστε κάτι συγκεκριμένο και πως αυτό που είμαστε δεν αλλάζει. Όμως στην πραγματικότητα είμαστε πολλά περισσότερα από αυτό που νομίζουμε πως είμαστε. Η ενασχόληση με την υποκριτική τέχνη σε επαγγελματικό ή και ερασιτεχνικό επίπεδο δημιουργεί ένα κίνητρο να ψάξεις βαθιά μέσα σου να βρεις και να αντλήσεις όλα εκείνα τα στοιχεία που θα σε βοηθήσουν να υποδυθείς τον εκάστοτε ήρωα. Έτσι ανακαλύπτεις πράγματα και στοιχεία για σένα που δεν ήξερες πως διαθέτεις. Ταυτόχρονα έχεις την ευκαιρία να βιώσεις πολλά και διαφορετικά συναισθήματα και μάλιστα σε όλο το εύρος τους. Όσο περισσότερο εμβαθύνεις στον ήρωα τόσο περισσότερο εμβαθύνεις στον εαυτό σου και αποκτάς καλύτερη γνώση του εαυτού σου. Βοηθά επίσης να αποκτήσεις ενσυναίσθηση, να μπεις στα παπούτσια του άλλου και να προσπαθείς να τον νιώσεις, να καταλάβεις την ψυχή του. Όταν καλείσαι να παίξεις ένα ρόλο χρειάζεται να μην κρίνεις τον ήρωα σου αλλά να τον αισθανθείς και να τον συμπονέσεις. Συνεπώς ταυτόχρονα η υποκριτική τέχνη καλλιεργεί και τη συμπόνια. Η ενσυναίσθηση, η συμπόνια και η προσπάθεια αποφυγής οποιαδήποτε κατάκρισης είναι στοιχεία που δημιουργούν καλύτερες διαπροσωπικές σχέσεις και σε ένα ευρύτερο πεδίο μπορούν να διαμορφώσουν μια κοινωνία πιο τρυφερή γεμάτη αποδοχή, κατανόηση και αγάπη. Πώς ανταποκρίνονται οι Έλληνες στην αυτογνωσία μέσω υποκριτικής και πόσο διαδεδομένη είναι στην Ελλάδα;Ο θυμόσοφος λαός λέει ότι πρέπει να έχουμε το “γνώθι σαυτόν” -ένα από τα πιο γνωστά δελφικά παραγγέλματα. Αυτή είναι μια βάση για κάθε άνθρωπο στην προσπάθεια του να κατανοήσει τον εαυτό του. Ένας τρόπος για να επιτευχθεί αυτό είναι μέσα από τις εκφραστικές τέχνες. Αυτή η διαδικασία όμως χρειάζεται να γίνει στοχευμένα και η πρόθεση να είναι ακριβώς αυτή, η βαθύτερη γνωριμία με τον εαυτό μας και όχι απλά η απόλαυση της διαδικασίας και η διασκέδαση. Στην Ελλάδα γίνονται σεμινάρια υποκριτικής και αυτογνωσίας προς αυτή την κατεύθυνση. Μιλώντας από την εμπειρία των σεμιναρίων που διενεργώ εγώ, οφείλω να παραδεχτώ ότι έχω δει εντυπωσιακά αποτελέσματα. Η ιστορία της αυτογνωσίας μέσω υποκριτικής από πού ξεκίνησε και πότε εμφανίστηκε στην Ελλάδα;Το μοντέλο του θεραπευτικού θεάτρου ξεκίνησε από τα Ασκληπιεία στην αρχαία Ελλάδα που ήταν ναοί του Ασκληπιού και λειτουργούσαν ως θεραπευτικά κέντρα. Εκεί, ακολουθούσαν μία συγκεκριμένη θεραπευτική διαδικασία. Οι ασθενείς κατά τη διάρκεια της νοσηλείας τους παρακολουθούσαν παράλληλα και θεατρικές παραστάσεις. Βλέπουμε λοιπόν πως το θέατρο ήταν φάρμακο για τους αρχαίους Έλληνες. Η τέχνη γενικά και ειδικότερα το θέατρο μπορεί να λειτουργήσει θεραπευτικά και λυτρωτικά στην ψυχή, στο σώμα και στις υπαρξιακές αγωνίες μας, πόσο μάλλον όταν μπαίνουμε στη διαδικασία εμείς οι ίδιοι να ερμηνεύσουμε τους ήρωες και όχι απλώς να παρακολουθήσουμε μια παράσταση. Όταν παίζεις απελευθερώνεις συναισθήματα και αναγκάζεσαι σε κάποιο βαθμό να εκτεθείς και να βιώσεις συνθήκες διαφορετικές από αυτές που ίσως έχεις βιώσει μέχρι τώρα, και ότι βιώνουμε μπορεί σε ένα βαθμό και να μας μεταμορφώσει. Ο Στανισλάφσκι ήταν ένας από τους πρώτους θεατράνθρωπους ο οποίος δίδαξε πως ο ρόλος πρέπει να παίζεται βιωματικά και όχι παραστατικά. Από κει και πέρα ο Αυστροαμερικανός ψυχίατρος Jacob Moreno (1889-1974) δημιούργησε το ψυχόδραμα το οποίο και αποτελεί μία